1)      لطفا خود را معرفی فرمائید.(با بیان مسئولیت های قبلی وفعلی)

سید مجید هاشمیان هستم –  از سال 1369 همکاری خود را با وزارت نیرو در شرکت برق منطقه ای خراسان آغاز کرده و در این مدت تجربه برنامه ریزی و اجرای واحدهای مرتبط با مدیریت پژوهش در صنعت، نظیر دبیری کمیته های تحقیقات و نظام مشارکت، نماینده صنعت برق در دانشگاه و مشاورمدیرعامل در امور تحقیق و توسعه را بعهده داشته و در حال حاضر مسئول واحد تحقیق و توسعه نیروگاه مشهد هستم. در سال 86 در رشته مهندسی مکانیک – تبدیل انرژی در مقطع دکتری دانش آموخته شده و بیشتر فعالیت خود را به بهره وری انرژی معطوف نموده ام.

2)      مهندسان بسیجی در سازندگی کشور چه نقشی می توانند ایفا نمایند؟

سازندگی کشور یک وظیفه عام است که هر ایرانی بعهده دارد. در این بین مهندسان با توجه به نوع فعالیت و رشته خود وظیفه تخصصی در سازندگی را بر عهده دارند. در مورد مهندسان بسیجی صحبت زیاد است. مقام معظم رهیری  در یک خط مشی کلی میفرمایند: بسیجی باید در وسط میدان باشد تا فضیلت های اصلی انقلاب زنده بماند. به نظر میرسد میدانی که بسیجی باید در وسط آن باشد، به گستره تمامی فعالیتهای اجتماع اسلامی است. یعنی گاه بر فعالیتهای رزمی تکیه دارد و معیارهای فداکاری و از خودگذشتگی، در قالب جانبازی و شهادت مصداق مییابد و گاه در فعالیتهای سازندگی و علمی گسترش یافته و  با بهره گیری از سایه شجره طیبه بسیج، با درایت و بصیرت نشأت گرفته از روحیه بسیجی خود، سردمدار سازندگی و پیشرفتهای علمی است. از این دیدگاه است که امام راحل نیز بسیج را درخت تناور و پر ثمری میدانند. 

3)      مهندسان در جامعه چه نقشی را در تحقق اصلاح الگوی مصرف دارند؟

ابتدا لازم میدانم به واژه "مصرف" توجه دوباره ای داشته باشیم. بنظر میرسد تعریف صحیح از  "مصرف" بمعنای آن است که انسان از منابعی که در اختیار وی قرار دارد و در ازای آن كار و یا هزینه ای پرداخت شده است، به گونه ای استفاده کند که نتایج حاصله، ارزش بیشتری از منبع اولیه داشته باشد. بدین ترتیب هر گونه استفاده از منابع، باید ارزش افزوده ایجاد کند. به بیان دیگر اگر انسان پس از "مصرف" یا استفاده از منابع خویش، نتیجه ای کم ارزشتر از دارایی اولیه خویش ایجاد کند، به بیان قرآن کریم، دچار خسران گردیده و به سرمایه خود لطمه وارد نموده است. با توجه به این مهم، لازمست برای اطمینان از مصرف صحیح، الگوی خاصی در نظر گرفته شود تا به عنوان یک ضابطه یا دستورالعمل، سرمشق کار قرار گیرد. در هر جامعه الگوی مصرف، متأثر از یک سری عوامل مانند فرهنگ و عادت جامعه است. متأسفانه در کشور ما علیرغم غنای فرهنگی که منشعب از فرهنگ ناب اسلامی، ایرانی است، به دلیل سیطره برخی عادات ناصحیح، الگوی مصرف شکل نامناسبی یافته است. پرداختن به مصادیق و مثالها بحث را طولانی میکند و در یک چشم انداز کلی میتوان چنین گفت که جامعه ما گاهی اصل را فدای فرع نموده و به جای پرداختن به متن موضوع، به حاشیه پردازیها توجه زیادی نموده است. از این رو مقام معظم رهبری سالجاری را به عنوان سال "اصلاح الگوی مصرف" نامگذاری کرده اند. توجه شود که این بیان، جایگاه بسیار مهمتری از صرفه جویی دارد. صرفه جویی در فرآیند اجرایی نمود پیدا میکند ولی اصلاح الگوی مصرف در دیدگاههای کلان و برنامه ریزی و سیاستگذاری باید انجام گیرد. از سوی دیگر باید توجه داشت که  صرفه جویی لزوما همواره امر مطلوبی نیست، زیرا صرفه جویی میتواند ریشه در یافتن "صرفه و صلاح شخصی" داشته باشد که ممکن است با صرفه و صلاح اجتماع هم جهت نباشد. بطور مثال اگر فردی استخر منزل خویش را با آب شرب لوله کشی پر کند، به صرفه او و به ضرر جامعه است. ولی اصلاح الگوی مصرف همواره ثمرات مفیدی در پی دارد.

به نظر من مهندسان به عنوان قشر متفکر و تحصیلکرده جامعه، برای تحقق اصلاح الگوی مصرف، دو وظیفه اساسی دارند: یکی اینکه با تکیه بر شناخت و بصیرت خویش، اصلاح الگوی مصرف را در معیارهای اجتماعی و برنامه ریزیهای کلان بکار گیرند. و دیگر اینکه مصادیق و نمونه های الگوی اصلاح یافته را در تمامی فرآیندهای مرتبط با رشته خود معرفی کرده و راهکار اجرایی ایجاد نمایند. مثلا اگر اصلاح در مصرف برق در نظر است، باید هم دستگاههای کم مصرف را با رعایت حفظ و ارتقای کیفیت و کاهش قیمت تمام شده، طراحی کرده و ساخت. و هم با ایجاد انگیزه لازم، جامعه را به جایگزینی این دستگاهها به جای دستگاههای پرمصرف قبلی تشویق نمود. در این امر ایجاد قوانین تشویق کننده و بازدارنده نقش بسزایی دارد که از مسئولین امر تقاضا میکنم راجع به این مهم توجه خاص داشته باشند.

4)    نقش مهندسان بسیجی در عملی شدن و نتیجه دادن پیوند بین دانشگاه و صنعت چیست؟

در بحث پیوند بین دانشگاه و صنعت، اینجانب با توجه به تجاربی که در بحث سیاستگذاریهای امور مشترک پژوهشی بین صنعت و دانشگاه داشته ام و مدتی به عنوان نماینده صنعت برق در دفتر نمایندگان صنعت در دانشگاه حضور یافته ام، نظر خاصی دارم. به نظر من خط مشی دانشگاههای مرتبط با صنعت، به روز نگهداری دانش و انجام پژوهش در سه بعد (بنیادی- توسعه ای – کاربردی) است و خط مشی صنعت نیز ارائه خدمات صنعتی به جامعه و فعالیتهای مرتبط در زمینه نگهداری و تعمیرات در صنایع است. حال در مورد سیاستهایی که نقش تکمیل کننده برای صنعت و دانشگاه را دارند، باید راهکارهای متناسب ایجاد شود. به طور مثال هماننددانشگاههای علوم پزشکی که اساتید و دانشجویان علاوه بر فضای آکادمیک دانشگاه، مستقیماً در شرایط تجربی بیمارستان، مشکلات و نیازهای بیماران را به صورت عملیاتی آموزش میبینند، باید شرایط در محیط صنعتی نیز ایجاد شود. به طور مثال در کشور هلند دانشجویان مهندسی بسته به اینک قصد تحصیلات آکادمیک و یا ورود به صنعت را داشته باشند، بین سه تا ششماه از سال در صنعت حضور دارند. ولی این مسئله در کشور ما فقط به دوره تعریف نشده کارآموزی اکتفا شده است. مهندسان بسیجی در صورت ایجاد یک فرآیند نهادینه که چالشهای موجود بین صنعت و دانشگاه را پر کند، میتوانند با ایجاد فرهنگ همزبانی بین صنعت و دانشگاه،  این وظیفه را به نحو مطلوبی به انجام رسانند.

5)      در راستای تحقق اصلاح الگوی مصرف در سطح مصرف؛ چه راهکارهایی را در زمینه اصلاح و بهینه سازی نیروگاههای گازی و سوختی ارائه می فرمائید؟

البته فکر میکنم منظور از سؤال، نیروگاههای با سوخت فسیلی است. پاسخ دادن به این سؤال نیاز به تعریف دقیق از "اصلاح و بهینه سازی" دارد. اگر منظور از اصلاح و بهینه سازی، پایش فرآیندها به منظور نگهداری سیستم در وضعیت طراحی شده است، باید گفت که نیروگاههای حرارتی طبعا دارای راندمان کمی هستند. در نیروگاههای حرارتی در یک چرخه تبدیل انرژی، انرژی چندین بار تغییر شکل یافته و به دلیل جای گرفتن شکل حرارتی انرژی در این چرخه، از نظر تئوری محدودیتی در راندمان سیستم ایجاد میشود که با این تعریف از  اصلاح و بهینه سازی، نمیتوان بر آن غلبه کرد.

 ولی راهکار بسیار خوبی که میتواند مطرح شود، "افزایش کارآیی" است. به بیان دیگر میتوان با استفاده از روشهای جدید در بازیافت انرژی و استفاده از تلفات فعلی نیروگاهها، انرژی قابل توجهی را که در شرایط کنونی از طریق دودکش نیروگاهها به هدر میرود، برای نیازهای دیگری مانند گرمایش و سرمایش مورد استفاده قرار داد. البته برای تکمیل شدن بحث و افزایش شناخت خوانندگان محترم ، مناسب است توضیحی راجع به تأمین برق یا انرژی الکتریکی عرض کنم. روشهای تولید برق، به تناسب پیشرفت دانش فنی گسترش یافته است ولی عملاً با توجه به توجیهات فنی و اقتصادی نشأت گرفته از شرایط تکنولوزی و منطقه ای و میزان دسترسی کشورها به منابع اولیه انرژی، هر کشور متناسب با شرایط و نیازهای خود از انواع مختلفی از انرژی استفاده میکند. در این میان میتوان به نیروگاههای حرارتی با سوخت (فسیلی، هسته ای، زمین گرمایی، زیست توده)، نیروگاههای آبی، نیروگاههای بادی، انواع نیروگاه خورشیدی و پیل سوختی اشاره نمود. هر یک از این نیروگاهها با توجه به شرایط عملکردی خود، مزایا و معایبی دارند که در جای خود از نظر فنی و اقتصادی باید به آنها پرداخته شود.

از آنجا که سؤال جاری در مورد نیروگاههای حرارتی با سوخت فسیلی مطرح شده است، ادامه بحث فقط به این نوع اختصاص دارد.

6)      اصلاح و بهینه سازی تجهیزات صنعتی چه نقش و جایگاهی در اصلاح الگوی مصرف دارد؟

به اختصار توضیحاتی در این خصوص در پاسخ به سؤال (3) به عرض رسید. چنانکه گفته شد، برای عملیاتی شدن موضوع، باید توجه داشت که ارائه یک الگوی صحیح برای مصرف، زمانی قابل اجرا خواهد بود که وسایل و ابزار آن هم به درستی تهیه و در اختیار جامعه قرار گیرد. به بیان دیگر اگر در این بحث مهندسی فقط به ذکر یک سری الفاظ و القاب در اصلاح الگوی مصرف بسنده کرده و هیچگونه تجهیزات مرتبطی در اختیار قرار نگیرد، در عمل کاری انجام نخواهد شد.

7)      به نظر حضرتعالی چه ضرورتی برای وجود تشکلی به نام بسیج مهندسین است؟

ضرورت وجود تشکل بسیج چیزی نیست که فردی با بضاعت و تواناییهای اندک من بتواند و بخواهد در آن اظهار نظر کند. بهتر است برای پاسخ به این سؤال دیدگاه مؤسس با تدبیر آن را جویا شویم. از دیدگاه امام بسیجی كسی است كه در عمل، علاقه خود را به پیشرفت و حفظ و گسترش اقتدار نظام اسلامی و شأن و حیثیت ملت مسلمان نشان دهد. در اندیشه امام بسیج ‏بیش از آن كه یك نهاد و تشكیلات باشد، روش مدیریت نهضت، انقلاب و جامعه است. با این تعریف پرداختن به الفاظی مانند ضرورت وجود بسیج باقی نمی ماند. به عبارت دیگر، بسیج مهندسین، تنها یک نهاد نیست، بلکه به معنای داشتن تدبیر در مدیریت مهندسی جامعه و سیاستگذاری صحیح و اصولی به همراه الگوسازی و ایجاد راهکارهای اجرایی در نیازمندیهای فنی و مهندسی جامعه اسلامی است

8)      نقش مهندسان بسیجی در خودکفایی چیست؟

خودکفایی، از مجموعه پدیده هایی است که در یک دیدگاه مالکانه ارزش پیدا میکند. به عبارت دیگر، جامعه ای به خودکفایی به عنوان ارزش مینگرد که همانند یک مالک، تمامی شئونات حاکم بر ملک خویش را دلسوزانه تحت نظارت داشته و هرگونه سود و زیان بر مجموعه را در حقیقت، سود و زیان بر خویش تلقی میکند و وابستگی خود به دیگران را به عنوان یک نقص به حساب آورد. آنچه که از مجموعه مهندسین بسیجی در راستای ایجاد خودکفایی میتوان انتظار داشت این است که مجموعه فعالیتهای مهندسی از طراحی تا ساخت و اجرا را به صورت نظام یافته و به صورت سیستمی در یک دیدگاه مالکانه به انجام رسانند. در چنین شرایطی میتوان امید داشت تا با کسب دانش فنی و تجربیات ارزنده عملیاتی و اجرایی، کشور در نیل به خودکفایی یاری شود.

9)      در شرایط امروز کشور چه پیامی برای مهندسین بسیجی دارید؟

باید توجه داشت که پس از گذشت بیش از شش ماه از تعیین سال 88 به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف توسط مقام معظم رهبری، ایشان خود صراحتاً شکوه نموده و فعالیت ارزنده ای را که در این راستا به انجام رسیده باشد، تشخیص نداده اند. این بار مسئولیت را بر دوش تمامی ارزشگرایان ایجاد میکند که بسیج مهندسین باید دیده بانی کند و در افکار و اعمال خود بررسی نماید تا انشاء الله در شش ماهه دوم جبران گردد.

10)   در صورت امکان توضیحاتی در خصوص طرح نیروگاهی (یا پالایشگاهی) خود و نقش آن در اصلاح الگوی مصرف را بفرمائید.

در مورد افزایش کارآیی نیروگاههای موجود، طرح اصلی که در کشورهای دیگر بیش از سی سال است مورد استفاده قرار گرفته و در کشور ما نیز چند سالی است مورد توجه قرار گرفته و با اصلاحات جدید در امر یارانه ها، خوشبختانه به طور جدی به آن پرداخته شده است، طرح تولید همزمان برق و حرارت است که با این ترتیب میتوان راندمان تبدیل انرژی را از وضعیت نامطلوب کنونی به وضعیت بسیار مطلوبی تبدیل کرد. این طرح در دو شکل (تولید متمرکز در محل نیروگاهها) و (تولید پراکنده در مناطق مصرف) قابل طرح است که با توجه به شرایط ویژه کنونی در کشور، طرح تولید پراکنده ویژگیهای زیادی داشته و از طرف مسئولین مرتبط با انرژی در سطح وزارت نیرو و نیز شرکت بهینه سازی مصرف سوخت (وابسته به شرکت نفت) قوانین انگیزشی و بازدارنده مناسبی برای استفاده و توسعه آن تدارک دیده شده است.